To, co je jaszczurka, zależy przede wszystkim od gatunku, wieku i stanu zdrowia. Jedne potrzebują głównie owadów, inne łączą pokarm zwierzęcy z roślinnym, a roślinożerne żywią się przede wszystkim liśćmi i kwiatami. Wapń, właściwa suplementacja oraz pokarm dobrej jakości są niezbędne, ponieważ błędy żywieniowe mogą prowadzić do poważnych chorób. Jaszczurek spotykanych w polskiej przyrodzie nie wolno zabierać do domu – są objęte ochroną gatunkową.
Co je jaszczurka hodowlana?
Jaszczurka trzymana w terrarium nadal pozostaje dzikim zwierzęciem o określonych wymaganiach. Nie można ustalać jej jadłospisu wyłącznie na podstawie wielkości lub wyglądu. Najpierw trzeba sprawdzić, jaki sposób odżywiania jest właściwy dla konkretnego gatunku i jak zmienia się on wraz z wiekiem.
| Typ jaszczurki | Podstawa diety | Dodatki |
|---|---|---|
| Mięsożerna lub owadożerna | Owady karmowe i inne bezkręgowce | Preparaty wapniowe i witaminowe zgodnie z wymaganiami gatunku |
| Wszystkożerna | Owady oraz pokarm roślinny | Liście, zioła, warzywa, a u niektórych gatunków niewielkie ilości owoców |
| Roślinożerna | Liście, zioła i kwiaty | Warzywa oraz dodatki zalecone dla danego gatunku |
Granice między tymi grupami nie zawsze są całkowicie sztywne. Młode osobniki mogą potrzebować więcej białka zwierzęcego niż dorosłe, a jadłospis samicy w okresie rozrodu może różnić się od diety pozostałych zwierząt. Nie należy jednak samodzielnie zmieniać proporcji bez sprawdzenia wymagań gatunku lub konsultacji z lekarzem weterynarii zajmującym się gadami.
Owady i pokarm roślinny
W przypadku jaszczurek owadożernych podstawą jadłospisu są owady karmowe pochodzące ze sprawdzonego źródła. Powinny być żywe, ruchliwe i dostosowane rozmiarem do pyska zwierzęcia. Zbyt duży pokarm może utrudnić połykanie, a u młodych lub osłabionych jaszczurek także trawienie.
Najczęściej stosuje się następujące owady karmowe:
- Świerszcze.
- Karaczany.
- Szarańczę.
- Mącznika młynarka jako dodatek, a nie jedyne źródło pokarmu.
- W niektórych dietach także larwy mola woskowego, podawane oszczędnie ze względu na ich wysoką kaloryczność.
Nie podawaj owadów znalezionych na dworze, w ogrodzie ani na łące. Mogą przenosić pasożyty lub mieć kontakt z pestycydami, a ich skład odżywczy jest nieprzewidywalny. Niebezpieczne mogą być również owady wyposażone w żądło, takie jak osy i szerszenie.
Jaszczurki wszystkożerne potrzebują także roślin. W zależności od gatunku mogą otrzymywać liście, zioła, kwiaty, warzywa oraz niewielkie ilości owoców. Przykładowo agama brodata łączy owady z pokarmem roślinnym, natomiast legwan zielony potrzebuje przede wszystkim świeżych roślin liściastych. Owoce zwykle traktuje się jako uzupełnienie, nie podstawę jadłospisu.
Pokarm roślinny powinien być świeży, czysty i wolny od środków ochrony roślin. Nie podawaj produktów przeznaczonych dla ludzi, gotowych dań, słonych przekąsek ani przypadkowych resztek z kuchni. Szczegółowa lista roślin zależy od gatunku, dlatego przed jej ułożeniem trzeba sprawdzić zalecenia dotyczące konkretnej jaszczurki.
Suplementacja wapniem i witaminami
W terrarium jaszczurka nie zawsze otrzymuje tak różnorodny pokarm jak w naturze. Dlatego często potrzebuje suplementów. Największe znaczenie ma wapń, który wspiera prawidłową budowę kości i funkcjonowanie mięśni. W praktyce zwraca się także uwagę na właściwy stosunek wapnia do fosforu, często przyjmowany na poziomie około 2:1.
Witamina D3 pomaga organizmowi wykorzystywać wapń, ale jej ilość musi odpowiadać gatunkowi i warunkom oświetlenia. Nadmiar niektórych witamin również może szkodzić. Nie podawaj preparatów przeznaczonych dla ludzi. Stosuj wyłącznie produkty opracowane dla gadów i zgodne z zaleceniami dotyczącymi danego gatunku.
Owady można przygotować do podania w kilku prostych krokach:
- Wybierz owady karmowe ze sprawdzonego źródła i dopasuj ich wielkość do jaszczurki.
- Umieść je w pojemniku przeznaczonym do obtaczania.
- Dodaj niewielką ilość preparatu wapniowego lub witaminowego zaleconego dla gada.
- Delikatnie obtocz owady w proszku i podaj je jaszczurce bez przechowywania przez długi czas.
Brak wapnia i zaburzenia gospodarki mineralnej mogą prowadzić do metabolicznej choroby kości, czyli MBD. Jej skutkiem bywają osłabienie, deformacje kończyn i problemy z poruszaniem się, a powstałe zmiany mogą być nieodwracalne.
Sam proszek nie zastąpi prawidłowej diety, właściwego oświetlenia UVB, temperatury i nawodnienia. Jaszczurka powinna mieć stały dostęp do świeżej wody, choć sposób jej podawania zależy od gatunku. Brak apetytu, apatia, drżenia, miękkie kończyny lub ich deformacja wymagają szybkiej konsultacji z lekarzem weterynarii zajmującym się gadami.
Czego nie podawać jaszczurce?
Najczęstsze błędy wynikają z traktowania wszystkich jaszczurek tak samo. Szkodliwe mogą być także produkty pozornie nieszkodliwe, jeśli nie pasują do potrzeb konkretnego gatunku:
- Owady złapane na zewnątrz.
- Osy, szerszenie i inne owady z żądłami.
- Wyłącznie tłuste larwy, które prowadzą do zbyt jednostronnej diety.
- Produkty z kuchni, przyprawione jedzenie i słone przekąski.
- Ludzkie witaminy i minerały bez zaleceń weterynaryjnych.
- Zbyt duże owady, szczególnie dla młodych, chorych i osłabionych osobników.
Co jedzą jaszczurki żyjące w Polsce?
Jaszczurka zwinka (Lacerta agilis), żyworódka i padalec żyją w środowisku naturalnym i samodzielnie zdobywają pokarm. Ich dieta składa się głównie z drobnych bezkręgowców. Zwinka poluje między innymi na owady, pająki, larwy, gąsienice i chrząszcze, a czasem zjada także ślimaki. Żyworódka może żywić się owadami, pająkami, wijami, dżdżownicami i innymi bezkręgowcami. Padalec, który jest beznogą jaszczurką, chętnie zjada dżdżownice i nagie ślimaki.
To jednak nie oznacza, że można zapewnić im opiekę w domowym terrarium. Polskie jaszczurki są objęte ochroną gatunkową, a zabieranie ich ze środowiska, przetrzymywanie i próby hodowli bez wymaganych zezwoleń są niedozwolone. Dotyczy to także zwinki, mimo że w wielu regionach można ją spotkać. Dzikie zwierzę wyrwane z naturalnego środowiska jest narażone na stres, niewłaściwe warunki i szybką utratę zdrowia.
Jeśli znajdziesz jaszczurkę na łące, w ogrodzie lub przy drodze, zostaw ją w miejscu, w którym występuje. Nie karm jej, nie przenoś do domu i nie próbuj jej oswajać. Do odpowiedzialnej hodowli wybiera się gatunki pochodzące z legalnego źródła, po wcześniejszym poznaniu ich wymagań dotyczących diety, temperatury, światła i suplementacji.
Najważniejsza zasada brzmi: najpierw rozpoznaj gatunek, a dopiero potem układaj jadłospis. Wapń, dedykowane preparaty dla gadów, bezpieczne owady i właściwie dobrany pokarm roślinny pomagają ograniczyć ryzyko chorób, ale nie zastępują wiedzy o całych wymaganiach zwierzęcia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii specjalizującym się w leczeniu gadów.
